By Rastuće tenzije i procene političko-bezbednosnog vrha u Teheranu sve češće otvaraju pitanje geografskog širenja potencijalnih sukoba između Irana i Sjedinjenih Američkih Država. Prema analizama i izveštajima međunarodnih posmatrača, unutar iranskih vojnih struktura razmatraju se različiti odgovorajući scenariji u slučaju novih udara na ključnu infrastrukturu Irana, pri čemu se kao potencijalne lokacije od strateškog značaja pominju i pojedini objekti u jugoistočnoj Evropi.
Međutim, stručnjaci naglašavaju da postoji jasna razlika između izrade vojno-strategijskih procena i donošenja operativnih odluka o napadu.
Strategijske opcije i lokacije u fokusu
Razmatranje mogućih odgovora van područja Bliskog istoka primarno je usmereno na logističku infrastrukturu i vojne baze koje pružaju podršku američkim operacijama:
Bugarska (Baza Bezmer): Odluka o privremenom stacioniranju američkih aviona-tankera (KC-135) za dopunu goriva u vazduhu stavila je ovu lokaciju u fokus analitičara. Iako je naglašeno da se radi o logističkim kapacitetima bez ofanzivnog naoružanja, prisustvo pratećeg osoblja i letelica strateški je značajno za produženje dometa borbene avijacije.
Kipar (Baza Akrotiri): Britanska vazduhoplovna baza na Kipru predstavlja jedno od ključnih čvorišta za operacije u istočnom Mediteranu. Zbog geografske blizine regiji Levanta, opasnosti po ovu lokaciju ne moraju dolaziti direktno sa iranske teritorije, već i putem regionalnih aktera i povezanih grupa.
Podmorska komunikaciona infrastruktura: Kao jedna od opcija spominje se i potencijalno ometanje optičkih kablova u zoni Ormuskog moreuza, što bi moglo izazvati šire prekidne efekte u globalnom telekomunikacionom i finansijskom saobraćaju.
Baza u Bugarskoj i privremeni status
Predstavnici vlasti u Sofiji ističu da odobrenje za boravak američkih transportnih i tanker letelica ima isključivo logistički karakter u okviru savezničkih obaveza. Bugarska odbacuje navode o direktnom učešću u sukobima, nastojeći da spreči tumačenja po kojima bi njena teritorija služila kao polazna tačka za eventualne ofanzivne akcije.
Procena realnih kapaciteta i rizika
Iako Iran raspolaže balističkim projektilima srednjeg dometa koji teorijski mogu dohvatiti delove jugoistočne Evrope, vojni analitičari ukazuju na značajna ograničenja u pogledu preciznosti i delotvornosti takvih udara na velikim udaljenostima. Pored toga, države članice NATO-a raspolažu razvijenim sistemima ranog upozoravanja i protivvazduhoplovne odbrane.
Iz tih razloga, procenjuje se da bi eventualni asimetrični odgovori češće uključivali upotrebu bespilotnih letelica, sajber operacije, delovanje preko posredničkih grupa ili ciljanje kritične infrastrukture, umesto direktnog raketnog napada koji bi aktivirao mehanizme kolektivne odbrane.
Zaključak
Trenutno ne postoje zvanične potvrde niti operativna naređenja za izvođenje napada na teritorije evropskih država. Predmetne lokacije u Bugarskoj i na Kipru prvenstveno se spominju u kontekstu teorijskih razmatranja i scenarija eskalacije. Ključni faktor u daljem razvoju situacije ostaje nivo vojne i diplomatske uzdržanosti svih uključenih strana.
